به گزارش زینب زرین فر خبرنگار روابط گستر، آزادسازی نرخ ارز و پایان سیاست ارز ترجیحی، اگرچه با هدف اصلاح ساختارهای اقتصادی انجام شد، اما در کوتاهمدت فشار سنگینی بر واحدهای تولیدی دام و طیور وارد کرد. افزایش بهای خوراک دام و طیور، رشد هزینههای عملیاتی و محدودیت دسترسی به سرمایه در گردش، بسیاری از تولیدکنندگان را در معرض کاهش ظرفیت یا توقف فعالیت قرار داد.
از آنجا که گوشت و مرغ سهم بالایی در سبد مصرفی خانوار ایرانی دارند، هرگونه اختلال در این بخش مستقیماً به بازار مصرف منتقل میشود و امنیت غذایی کشور را تحت تأثیر قرار میدهد. در چنین فضایی، بانک کشاورزی با معرفی ابزار نوین تأمین مالی «نویپو» کوشیده است راهکاری متفاوت و کمهزینه برای عبور از این تنگنا ارائه دهد.
بحران نقدینگی و ضرورت تغییر رویکرد
پس از حذف ارز ترجیحی، قیمت نهادههای وارداتی افزایش یافت و نیاز نقدینگی واحدهای تولیدی به شکل محسوسی بالا رفت. روشهای سنتی اعطای تسهیلات بانکی، نهتنها زمانبر و همراه با تشریفات پیچیده بود، بلکه با تحمیل سود بانکی و الزام به گردش حساب، فشار مضاعفی بر تولیدکننده وارد میکرد. از سوی دیگر، تزریق گسترده تسهیلات نقدی میتوانست آثار تورمی بر جای بگذارد و حتی بخشی از منابع را از مسیر تولید منحرف کند.
ضرورت یک تغییر رویکرد بیش از پیش در این شرایط، احساس میشد؛ مدلی که هم نیاز فوری سرمایه در گردش را پاسخ دهد و هم از افزایش پایه پولی و خلق نقدینگی جدید جلوگیری کند. پاسخ ارائهشده از سوی بانک کشاورزی، حرکت به سمت تأمین مالی زنجیرهای و جایگزینی «اعتبار تعهدی دیجیتال» به جای پول نقد بود؛ رویکردی که جریان اعتبار را دقیقاً در مسیر خرید نهاده هدایت میکند.
طرح «نویپو»، اعتباری به جای پول نقد
در سازوکار «نویپو»، تولیدکننده به جای دریافت وام نقدی، اعتبار خرید دریافت میکند. این اعتبار از طریق سامانههای دیجیتال مرتبط با زنجیره تأمین فعال میشود و مستقیماً برای خرید خوراک دام و طیور مورد استفاده قرار میگیرد. به این ترتیب، تولیدکننده نیازی به تأمین آورده نقدی، پرداخت سود تسهیلاتی یا حفظ مانده حساب بالا ندارد.
هزینهای که در این مدل پرداخت میشود، صرفاً کارمزد صدور ضمانتنامه است که بسته به نوع تضمین، بین 0.5 تا 2.25 درصد در سال متغیر است. این کارمزد نیز متناسب با مدت استفاده محاسبه میشود و از جنس بهره بانکی نیست. حذف نرخ سود، یکی از مهمترین مزیتهای این ابزار به شمار میرود؛ زیرا در شرایط تورمی، هر درصد سود میتواند بر قیمت تمامشده محصول اثرگذار باشد.
«نویپو» در واقع یک اعتبار قابل انتقال در زنجیره است. دامدار یا مرغدار میتواند آن را به توزیعکننده نهاده، کارخانه خوراک دام یا واردکننده منتقل کند. فروشنده نیز با پشتوانه ضمانت بانکی، ریسک نکول را متحمل نمیشود و با اطمینان بیشتری معامله را انجام میدهد. این طراحی باعث میشود که اعتبار در حلقههای مختلف زنجیره به گردش درآید، اما از مسیر تولید خارج نشود.
شفافیت، کنترل تورم و حذف واسطهها
یکی از نقاط قوت این الگو، شفافیت در گردش اعتبار است. از آنجا که تمامی فرآیندها در بستر سامانههای دیجیتال ثبت و رهگیری میشود، امکان رصد دقیق جریان اعتبار وجود دارد. این ویژگی، احتمال بروز رانت و فساد را کاهش میدهد و مسیر استفاده از منابع را روشن میسازد.
همچنین، با جایگزینی اعتبار به جای پول نقد، پایه پولی افزایش نمییابد و فشار تورمی ناشی از خلق نقدینگی جدید به حداقل میرسد. در واقع، بانک به جای آنکه پول جدید وارد اقتصاد کند، نقش ضامن و تسهیلگر معامله را ایفا میکند. این تغییر نقش، یکی از تفاوتهای اساسی «نویپو» با تسهیلات سنتی است.
از منظر ساختاری نیز، اتصال مستقیم اعضای زنجیره میتواند به کاهش واسطههای غیرضروری بینجامد. هرچه فاصله تولیدکننده و تأمینکننده کمتر شود، هزینههای مبادله کاهش یافته و شفافیت قیمتها افزایش مییابد. در بلندمدت، این موضوع میتواند به ثبات بیشتر بازار گوشت و مرغ کمک کند.
استقبال اولیه و چشمانداز پیشرو
آمارهای اولیه از اجرای این طرح نشان میدهد که استقبال قابل توجهی از سوی تولیدکنندگان صورت گرفته است. در مدت کوتاهی پس از آغاز اجرا، بیش از 14 هزار درخواست در سامانه مربوطه ثبت شده و حجم قابل توجهی پرونده اعتباری در شعب بانک تشکیل شده است. بخشی از این درخواستها به صدور اعتبار منجر شده و مابقی در مراحل بررسی قرار دارد.
این ارقام نشان میدهد که نیاز بازار به چنین ابزاری واقعی و گسترده بوده است.
با این حال، موفقیت پایدار این مدل وابسته به چند عامل کلیدی است؛ توسعه زیرساختهای دیجیتال، تسریع فرآیندهای شعب، همکاری کامل حلقههای زنجیره و استمرار نظارت بر اجرای دقیق ضوابط. اگر این پیشنیازها بهدرستی مدیریت شود، «نویپو» میتواند به الگویی برای سایر بخشهای کشاورزی و حتی صنایع دیگر تبدیل شود.
آنچه اهمیت دارد حفظ تعادل میان حمایت از تولید و کنترل تورم است. صنعت دام و طیور، به دلیل پیوند مستقیم با امنیت غذایی، نمیتواند در معرض نوسانات شدید مالی قرار گیرد. طراحی ابزارهای نوآورانهای مانند «نویپو» نشان میدهد که میتوان بدون افزایش بدهی تولیدکننده و بدون دامن زدن به تورم، مسیر تازهای برای تأمین مالی گشود.
اگر این تجربه با اصلاحات تکمیلی همراه شود، میتواند به یکی از نمونههای موفق بازآرایی سیاستهای اعتباری در اقتصاد ایران تبدیل شود؛ مدلی که اعتبار را به خدمت تولید میگیرد و ثبات بازار غذا را هدف قرار میدهد.
0 دیدگاه