تاب‌آوری فولاد مبارکه در ۱۴۰۴؛ معماری بقا در دل بحران‌های انرژی و بازار

 تعلیق موقت نماد «فولاد» برای شفاف‌سازی درباره ابعاد آسیب‌های اخیر، بار دیگر توجه‌ها را به عملکرد بنیادین فولاد مبارکه در سال 1404 جلب کرده است؛ سالی که این گروه با اتکا به مدیریت استراتژیک، تقویت زنجیره تأمین، توسعه زیرساخت‌ها و ثبت رکوردهای تولیدی، توانست از دل دو بحران همزمان انرژی و افت بازار جهانی، مسیر پایداری عملیاتی خود را حفظ کند.

تعلیق موقت نماد «فولاد» پیش از بازگشایی بازار سرمایه، با هدف شفاف‌سازی درباره ابعاد آسیب‌های اخیر انجام شد؛ اقدامی که در عین موقتی بودن، حامل پیامی روشن برای فعالان صنعت فولاد است: عبور از بحران‌های جدید، بیش از هر چیز به کیفیت بنیان‌های عملیاتی، مالی و زیرساختی شرکت‌ها وابسته است.

بررسی عملکرد فولاد مبارکه در سال 1404 نشان می‌دهد که اگر این شرکت طی سال گذشته، مسیر تقویت تاب‌آوری، مدیریت هوشمندانه منابع و تثبیت زنجیره ارزش را دنبال نکرده بود، آسیب‌های اخیر می‌توانست با اختلال در تأمین مواد اولیه، کل زنجیره پایین‌دستی صنعت فولاد را تحت فشار جدی قرار دهد.

در سال 1404، صنعت فولاد ایران همزمان با دو چالش عمده روبه‌رو بود. از یک سو، افت تقاضای جهانی و دامپینگ چین فشار شدیدی بر قیمت محصولات فولادی از جمله کلاف گرم و اسلب وارد کرد و از سوی دیگر، ناترازی انرژی و افزایش مستمر هزینه‌های تولید، بنگاه‌های صنعتی را با محدودیت‌های تازه مواجه ساخت. در چنین شرایطی، فولاد مبارکه با اتخاذ رویکردی مبتنی بر مدیریت استراتژیک همه‌جانبه، توانست ضمن بهره‌گیری حداکثری از ظرفیت دارایی‌های موجود، موقعیت خود را در بازار تثبیت کند و همزمان بخشی از منابع را به سمت توسعه فناوری، ادغام عمودی و سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های بالادستی هدایت کند.

معماری مالی و ساختار سرمایه

صورت‌های مالی فولاد مبارکه نشان می‌دهد این شرکت، نقدینگی را نه به‌عنوان دارایی غیرفعال، بلکه به‌عنوان ابزاری برای ایجاد سپر دفاعی در برابر بحران‌ها به کار گرفته است. افزایش سرمایه 29 درصدی از محل سود انباشته، سرمایه شرکت را به 193.5 همت رساند؛ اقدامی که با تخصیص هدفمند منابع همراه بود.

در همین چارچوب، 34.1 همت برای مشارکت در افزایش سرمایه شرکت‌های معدنی بالادستی از جمله گل‌گهر و چادرملو اختصاص یافت تا حاشیه سود شرکت در برابر تورم نهاده‌ها و محدودیت‌های ناشی از تحریم، ایمن‌تر شود. همچنین 14.9 همت به پروژه نورد گرم 2 تخصیص داده شد؛ طرحی که در راستای کاهش وابستگی به تولید محصولات پایه و حرکت به سمت تولیدات با ارزش افزوده بالاتر تعریف شده است.

بر اساس ارزیابی‌های مالی، این پروژه‌ها دارای ارزش خالص فعلی 192 همت و نرخ بازده داخلی 53.54 درصدی هستند و دوره بازگشت سرمایه آن‌ها نیز حدود سه سال و چهار ماه برآورد شده است.

با وجود آنکه نرخ گاز صنعتی نسبت به سال 1398 بیش از 35.5 برابر افزایش یافته و سهم انرژی در بهای تمام‌شده به 27 درصد رسیده است، فولاد مبارکه توانست در 9 ماهه نخست سال 1404، درآمد عملیاتی 249 همتی با رشد 23 درصدی ثبت کند. همچنین درآمد تجمعی 10 ماهه این شرکت به 282 همت رسید که رکوردی جدید محسوب می‌شود. در بخش صادرات نیز ثبت 860 میلیون دلار صادرات، معادل 35.8 همت، از توازن در راهبرد فروش داخلی و ارزی این شرکت حکایت دارد.

تاب‌آوری عملیاتی و رکوردهای تولید

یکی از مهم‌ترین وجوه عملکرد فولاد مبارکه در سال 1404، نحوه مدیریت محدودیت‌های انرژی بود. با وجود قطعی‌های مکرر برق از فروردین‌ماه، این گروه در نیمه نخست سال موفق شد رشد 2.2 درصدی تولید را ثبت کند.

در همین سال، تولید فولاد خام مجتمع از مرز 7 میلیون و 504 هزار تن عبور کرد و تولید فولاد خام گروه نیز به 10 میلیون و 879 هزار تن رسید که به‌عنوان شکستن رکورد تاریخی این مجموعه ارزیابی می‌شود. همچنین ثبت رکورد روزانه تولید آهن اسفنجی به میزان 27 هزار و 600 تن و دستیابی به بالاترین بازده کمی 99.57 درصدی و بازده کیفی 99.19 درصدی در خط تاندم مداوم طی هفت سال گذشته، از ارتقای سطح بهره‌وری عملیاتی در این گروه حکایت دارد.

حرکت به سمت تمایز محصول

فولاد مبارکه در سال 1404 تلاش کرد از فضای رقابت صرفاً قیمتی در بازار محصولات پایه فاصله بگیرد و مسیر تمایز محصول را دنبال کند. در این راستا، تولید 21 گرید جدید فولادی شامل 10 گرید در شرکت اصلی و 11 گرید در شرکت‌های تابعه در دستور کار قرار گرفت.

در بخش فولادهای خودرویی، تولید گریدهای پیشرفته‌ای همچون DP 800، FB 60 و ATOS 60 برای سبک‌سازی بدنه و ارتقای ایمنی خودروها انجام شد. در حوزه انرژی و نفت نیز فولاد APIX 60 برای انتقال نفت و گاز و نیز لوله‌های مقاوم در برابر خوردگی هیدروژنی تولید شد. همچنین در بخش فولادهای الکتریکی و ورق‌های نازک، تولید ورق‌های سیلیکونی با 2.9 درصد سیلیس در فولاد سبا و کلاف‌های فوق‌نازک 0.26 میلی‌متری در زمره دستاوردهای فنی این گروه قرار گرفت.

سرمایه‌گذاری در پایداری زیرساخت

فولاد مبارکه در سال 1404، با درک این واقعیت که استمرار تولید بدون استقلال نسبی در تأمین زیرساخت ممکن نیست، راهبرد خودتأمینی را با جدیت بیشتری دنبال کرد.

در بخش انرژی، سرمایه‌گذاری در میدان گازی «مدار» برای تضمین خوراک واحدهای احیا و نیز توسعه نیروگاه سیکل ترکیبی شهید کاظمی در دستور کار قرار گرفت. هرچند بخش نیروگاهی در پی آسیب‌های اخیر، به‌طور موقت از مدار تولید خارج شده، اما این سرمایه‌گذاری همچنان بخشی از ستون فقرات راهبرد انرژی فولاد مبارکه در بلندمدت محسوب می‌شود.

همچنین فاز نخست نیروگاه خورشیدی 600 مگاواتی آفتاب شرق با ظرفیت 120 مگاوات وارد مدار شد؛ پروژه‌ای که هدف آن، جلوگیری از انتشار 850 هزار تن دی‌اکسید کربن عنوان شده است.

در بخش آب نیز فولاد مبارکه توانست میزان مصرف آب را از 16.5 مترمکعب در ابتدای تأسیس به 2.2 مترمکعب به ازای هر تن اسلب کاهش دهد؛ شاخصی که از منظر انجمن جهانی فولاد، در سطحی ممتاز ارزیابی می‌شود. افزون بر این، بهره‌برداری از پروژه انتقال آب دریا، ریسک وابستگی به منابع سنتی از جمله زاینده‌رود را به شکل محسوسی کاهش داده است.

در حوزه سرمایه انسانی نیز ثبت 91 ساعت سرانه آموزش، رقمی فراتر از استاندارد 72 ساعته Worldsteel محسوب می‌شود و بیانگر تمرکز این شرکت بر تقویت دانش و مهارت نیروی انسانی است.

نقش شرکت‌های تابعه در یکپارچگی زنجیره

عملکرد سال 1404 فولاد مبارکه، بدون در نظر گرفتن نقش شرکت‌های تابعه قابل تحلیل نیست. این گروه، به‌عنوان یک اکوسیستم صنعتی، از هم‌افزایی بین بخش‌های مختلف زنجیره بهره‌مند شده است.

فولاد سبا با ظرفیت 1.6 میلیون تن، سهم 20 درصدی بازار کلاف گرم را تثبیت کرد و همزمان به سمت تولید گریدهای آلیاژی مانند 61 CrV 4 و پیاده‌سازی اتوماسیون سطح 3 حرکت کرد.

فولاد سنگان نیز به‌عنوان بازوی بالادستی گروه در شرق کشور، تولید بیش از 4 میلیون تن کنسانتره و گندله را محقق کرد و همزمان پروژه‌های زیست‌محیطی و نیروگاه بادی 200 مگاواتی را کلید زد.

در همین حال، ورق‌خودرو چهارمحال با ثبت 52.7 همت درآمد و 5.2 همت سود خالص، نقش مهمی در تأمین نیاز صنعت خودرو ایفا کرد و پروژه راهبردی پوشش ZAM را پیش برد. سایر شرکت‌های گروه از جمله توان‌آور آسیا، آتیه فولاد و فولاد سنگ نیز در تأمین پایدار مواد، توزیع و تکمیل زنجیره ارزش نقش پشتیبان ایفا کردند.

لنگرگاه ثبات در فضای پرریسک

جمع‌بندی عملکرد فولاد مبارکه در سال 1404 نشان می‌دهد که این گروه صرفاً یک سال مالی موفق را پشت سر نگذاشته، بلکه نوعی معماری تاب‌آوری صنعتی را طراحی و اجرا کرده است. حرکت از تولید کالای پایه به سمت محصولات پیشرفته، تقویت زنجیره تأمین از طریق ادغام عمودی، و سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های انرژی و آب، مجموعه اقداماتی بوده‌اند که امروز در برابر تکانه‌های بیرونی، نقش ضربه‌گیر ساختاری را ایفا می‌کنند.

اهمیت این رویکرد زمانی بیشتر روشن می‌شود که بدانیم بدون این بازآرایی پیش‌دستانه منابع و تقویت زیرساخت‌های پشتیبان، تنش‌های ژئوپلیتیک و آسیب‌های اخیر می‌توانست جریان تأمین را مختل کرده و صنایع پایین‌دستی را با بحران عملیاتی مواجه سازد. به نظر می‌رسد پایداری فعلی بازار داخلی فولاد و تداوم نسبی جریان تولید، تا حد زیادی مرهون تصمیمات راهبردی‌ای است که فولاد مبارکه در سال 1404 اتخاذ کرده است.

تاب‌آوری فولاد مبارکه در ۱۴۰۴؛ معماری بقا در دل بحران‌های انرژی و بازار