جریان ایرانسل ۲۰ ساله شد

29 مهر 1385، نقطه عطفی در تاریخ تلفن‌همراه ایران رقم خورد. سیم‌کارت‌های ایرانسل آمدند و دیوار هزینه‌های سنگین فرو ریخت. مردم توانستند برای نخستین بار، به‌راحتی صاحب سیم‌کارت شوند. ایرانسل از همان ابتدا، مسیر خود را بر نوآوری بنا کرد و با سرعتی که کمتر کسی انتظارش را داشت، شبکه را گسترش داد. نسل 2٫75 (EDGE) را برای اولین بار در کشور راه‌‎اندازی کرد و اینترنت همراه را از مفهوم کالای لوکس به تجربه‌ای واقعی تبدیل کرد. کم‌کم، ارتباط دیجیتال دیگر دست‌نیافتنی نبود؛ بخشی از زندگی روزمره مردم شده بود.

امروز، بیست سال پس از آن آغاز پرشور، ایرانسل همچنان کنار میلیون‌ها مشترک خود ایستاده است. اولین و بزرگ‌ترین اپراتور دیجیتال و نخستین ارائه‌دهنده 5G در ایران، حالا با شعار «جریان ایرانسل بیست ساله شد» وارد فصل تازه‌ای شده است. ایرانسل جوان که روزی با سه شهر شروع کرد، امروز با 93 درصد پوشش پهن‌باند، با 1254 سایت فعال 5G، مسیر خود را رو به جلو ادامه می‌دهد. ارائه ابزارها، پلتفرم‌ها و راهکارهای دیجیتال در عرصه‌های گوناگون، فیبرنوری منازل و کسب‌وکارها (FTTx)، زیرساخت‌های اقتصاد دیجیتال و بهره‌گیری از هوش مصنوعی، همه بخشی از این حرکت رو به جلو هستند.

داستان از مهر 1382 آغاز شد؛ زمانی که برای اجرای برنامه سوم توسعه و تحقق ماده 124 آن، وزارت ارتباطات تصمیم گرفت با خصوصی‌سازی و جذب سرمایه خارجی، رقابت را به بازار تلفن‌همراه بیاورد. پس از تصویب قانون اجازه اجرای موافقتنامه پروانه شبکه و خدمات ارتباطات سیاردر مجلس شورای اسلامی، ششم آذر 1384، پروانه شبکه و خدمات ارتباطات سیار (GSM) در سطح ملی به ایرانسل سپرده شد.

از آن روز تا راه‌اندازی رسمی، کمتر از یک سال فاصله بود. در ششم شهریور 1385، شبکه آزمایشی روشن شد و در 29 مهر همان سال، تهران، مشهد و تبریز شاهد تولد رسمی شبکه ایرانسل بودند. متخصصان ایرانی و خارجی با هم کار کردند و شبکه با استانداردهای جهانی گسترش یافت. در 10 اسفند 1387، ایرانسل نخستین پروانه اینترنت ثابت بی‌سیم (WiMAX) را گرفت و وایمکس را به مشترکان عرضه کرد. شهریور 1394، پروانه ارتقا یافت و محدودیت‌های جغرافیایی و تکنولوژیک برداشته شد؛ اینترنت پرسرعت ثابت (TD-LTE) متولد شد.

پایان انحصار خدمات پهن‌باند همراه، فرصت تازه‌ای ساخت. 14 مرداد 1393، مجوز آزمایشی ارتقا به نسل سوم و بالاتر صادر شد و چهارم شهریور 1393، نسل سوم (3G) ایرانسل به صورت رسمی آغاز به کار کرد. تنها چند ماه بعد، 29 آبان 1393، در مشهد مقدس، نخستین شبکه رسمی (4G/LTE) ایران توسط ایرانسل راه‌اندازی شد و با سرعتی خیره‌کننده در سراسر ایران گسترش یافت.

نسل پنجم اما داستانی جداگانه‌ای داشت. از سال 1395، مطالعه روی 5G با همکاری دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی داخلی شروع شد. سال 1396 نخستین آزمایش شبکه کامل نسل پنج در حضور وزیر ارتباطات و فناوری‌اطلاعات وقت انجام گرفت. سرانجام اول مرداد 1399، با حضور آنلاین رئیس‌جمهوری وقت، نخستین سایت تجاری 5G ایران روشن شد. امروز 1254 سایت 5G ایرانسل در نقاط مختلف کشور فعال‌اند.

در 19 سالگی‌اش، در 29 مهر 1404، ایرانسل از پوشش کامل و یکپارچه اینترنت نسل پنجم در شهر بابل رونمایی کرد. بابل به این ترتیب به نخستین شهر ایران تبدیل شد که به‌صورت سراسری و کامل تحت پوشش شبکه 5G قرار گرفته است. این اقدام، تجربه‌ای تازه از سرعت و پایداری را برای شهروندان بابل به ارمغان آورد و بخشی از برنامه کلان ایرانسل برای گسترش نسل پنجم در سراسر کشور و حرکت به‌سوی شهرهای هوشمند و تحول دیجیتال بود.

27 اردیبهشت 1402، سرویس  FTTxبا حضور رئیس‌جمهوری وقت افتتاح شد و بابل نخستین شهری بود که این سرویس را دریافت کرد. 26 بهمن 1402، با حضور وزیر وقت ارتباطات، پوشش فیبرنوری بابل تکمیل شد. تیرماه 1403، سرویس فیبرنوری پرو  (FTTX Pro)رونمایی شد و با ثبت سرعتی بالاتر از 8 گیگابیت بر ثانیه، بالاترین سرعت اینترنت ایران را به نمایش گذاشت. مرداد 1402، نیز موافقت‌نامه پروانه یکپارچه شبکه و خدمات ارتباطی (UNSP) دریافت شد و ایرانسل رسماً به جمع ارائه‌دهندگان خدمات فیبرنوری پیوست.

ایرانسل اما به این‌ها بسنده نکرده و جریان هوشمندی را با تمام توان پیش می‌برد؛ حرکت به‌سوی اپراتور هوش مصنوعی اکنون یکی از اولویت‌های استراتژیک آن است.

حالا که جریان ایرانسل بیست ساله شده، ایرانسل جوان همچنان با همان شور روزهای آغازین، مسیر نوآوری و تحول دیجیتال را ادامه می‌دهد.

گذر ایرانسل از مرز 74 میلیون مشترک

تا مهرماه سال 1405، شمار مشترکان فعال شبکه تلفن‌همراه ایرانسل از 74میلیون نفر فراتر رفت و میانگین روزانه ترافیک شبکه از ابتدای فروردین 1405 تا مهر ماه، به حدود 30 برابر میانگین روزانه ترافیک در سال 1395 رسید. در همین دوره، کاربران فعال سوپراپلیکیشن «ایرانسل‌من»، به بیش از 25میلیون نفر افزایش یافته است و هم‌زمان، مشترکان دیتای پهن‌باند همراه، با عبور از 54میلیون نفر، بخش چشمگیری از بازار مصرف داده را در اختیار گرفتند.

گسترش فراگیر شبکه؛ پیشگامی در ارائه جدیدترین نسل‌های ارتباطی

اولین و بزرگ‌ترین اپراتور دیجیتال ایران، تاکنون 1254 سایت نسل پنجم (5G)، 20هزار و 390 سایت نسل چهارم (4G) و 19هزار و 870 سایت نسل سوم (3G) تلفن همراه را در کشور راه‌اندازی کرده است. توسعه زیرساخت‌های ارتباطی و گسترش شبکه‌های نسل‌های مختلف تلفن همراه، دسترسی کاربران به اینترنت پرسرعت و خدمات ارتباطی را در سراسر کشور افزایش داده است. در نتیجه این اقدامات، پوشش جمعیتی شبکه نسل چهارم ایرانسل به 84درصد و پوشش جمعیتی شبکه نسل سوم آن به 92درصد در کل کشور رسیده است.

توسعه پایدار زیرساخت‌ها در مناطق روستایی

بیش از 44هزار روستا در کشور، تحت پوشش شبکه ایرانسل قرار گرفته و امکان بهره‌مندی از خدمات ارتباطی باکیفیت، اینترنت همراه، آموزش مجازی، خدمات دولت الکترونیک، بانکداری الکترونیکی و سایر خدمات مبتنی بر اینترنت برای بیش از 17میلیون نفر از ساکنان مناطق روستایی فراهم شده است. در یک سال گذشته نیز، یک‌میلیون نفر دیگر در مناطق روستایی به شبکه ارتباطی ایرانسل متصل شده‌اند و هم‌اکنون نزدیک به پنج‌میلیون خانوار در روستاها و مناطق کم‌برخوردار، از ارتباط پایدار برخوردارند. توسعه‌ زیرساخت‌های ارتباطی در روستاهای سراسر ایران، همچنان ادامه دارد.

قلب تپنده شبکه؛ توسعه زیرساخت‌ها برای عصر داده

گسترش زیرساخت‌های ارتباطی، از جمله توسعه شبکه، پوشش اینترنت ثابت و همراه و مراکز داده و سوییچ، از محورهای اصلی فعالیت ایرانسل به شمار می‌رود. در یک سال گذشته، ظرفیت مراکز داده و سوییچ این اپراتور، به 3300 رک در سراسر کشور رسیده و هم‌اکنون 230 رک دیگر در حال اجراست. افزون بر این، توسعه 1000 رک جدید نیز در برنامه‌های آتی قرار دارد تا پاسخگوی نیازهای رو به رشد ارتباطات باشد.

با سرعت نور در خانه‌ها

توسعه زیرساخت ارتباطات ثابت کشور با گسترش شبکه فیبرنوری ایرانسل، برای گسترش زمینه دسترسی خانوارها و کسب‌وکارها به اینترنت پرسرعت و پایدار، به طول 6361 کیلومتر و پوشش بیش از 2میلیون خانوار، تاکنون در سطح کشور اجرا شده است و شمار مشترکان فعال سرویس فیبر نوری ایرانسل به قریب 30هزار خانوار رسیده است. در حال حاضر امکان ارائه این سرویس در 23 شهر فراهم است و توسعه شبکه در بیبش از 120 شهر از 18 استان کشور ادامه دارد.

بر این اساس، در حال حاضر سرویس فیبرنوری ایرانسل در شهرهایی مانند تهران، اراک، تبریز، شیراز، آستارا، بابل، شاهرود، شهریار، صدرا، قائم‌شهر و ورامین، قابل ارائه است.

تاب‌آوری در بحران

ایرانسل با اجرای برنامه ارتقای تاب‌آوری شبکه، مجموعه‌ای از اقدامات را برای افزایش پایداری خدمات ارتباطی در شرایط قطعی برق به اجرا گذاشته است. تأمین و نصب ژنراتورهای ثابت و سیار، استقرار کیف‌های انرژی برای سایت‌های پشت‌بامی، نوسازی سیستم‌های باتری و توسعه تجهیزات خنک‌کننده، از جمله اقدامات انجام‌شده در این حوزه است.

در بخش زیرساخت مراکز استانی نیز، مخازن سوخت با هدف تضمین تأمین پایدار انرژی ارتقا یافته‌اند. تعویض باتری‌ها در مراکز پرظرفیت استانی، اجرای طرح دوسویه‌سازی برق و تعمیرات اساسی ژنراتورهای پرظرفیت در مراکز استانی، از دیگر اقدامات ایرانسل برای افزایش تاب‌آوری زیرساخت‌های ارتباطی به شمار می‌روند.

در سطح سایت‌های ارتباطی نیز، استقرار سایت‌های سیار در شهرهای بزرگ، تأمین باتری برای مراکز منتخب، توسعه برق پشتیبان برای لینک‌های مایکروویو و اصلاح مسیرها و تنظیمات شبکه، با هدف کاهش تأثیر قطعی برق و بهبود دسترسی‌پذیری شبکه اجرا شده است. مجموعه اقدامات و سرمایه گذاری‌های صورت گرفته، با وجود افزایش نرخ ارز و چالش‌های ناشی از جنگ‌های تحمیلی، نقش مؤثری در کاهش اثر قطعی برق بر شبکه و افزایش پایداری خدمات ارتباطی داشته است. ضمن آنکه برنامه‌ریزی برای تداوم هرچه بیشتر پایداری ارتباطات برای سال‌های آتی صورت گرفته است.

گامی به سوی خودکفایی

«ویستا سرویس» یکی از شرکت‌های زیرمجموعه ایرانسل، برای اجرای پروژه‌های نگهداری شبکه است. این شرکت با هدف کاهش هزینه‌های عملیاتی و صرفه‌جویی ارزی در حوزه اقدامات عملیات و نگهداری شبکه، تلاش دارد تا در مسیر تقویت خودکفایی صنعت ارتباطات و کاهش وابستگی به منابع خارجی، گام بردارد.

ویستا سرویس، فعالیت رسمی خود را از زمستان 1404 آغاز کرد و در کمتر از یک سال، توانست به بازیگر اصلی در زمینه نگهداری شبکه موبایل و شبکه فیبر ثابت ایرانسل تبدیل شود و بهینه‌سازی بخش بزرگی از شبکه ایرانسل در جنوب کشور را به‌عنوان یکی از مهمترین اقدامات خود در این مدت کوتاه، ثبت کند.

ادامه مسیر سرمایه‌گذاری

ایرانسل از آغاز فعالیت تا پایان شهریور 1405، با سرمایه‌گذاری بالغ بر 11.3 میلیارد دلار، زیرساخت‌های ارتباطی خود را در سراسر کشور گسترش داده است. در همین بازه، مجموع پرداخت‌های مستقیم و غیرمستقیم ایرانسل به دولت، به 133همت رسیده که 29همت از این مبلغ مربوط به مالیات بوده است.

پل ارتباطی صنعت و دانشگاه برای خلق نوآوری

ایرانسل‌لبز در سال 1398 با هدف تقویت ارتباط ایرانسل با جامعه دانشگاهی و حمایت از مراکز علمی، استارتاپ‌ها و شرکت‌های فناور تأسیس شد. این مجموعه با مأموریت انجام فعالیت‌های تحقیق و توسعه، نوآوری و تجاری‌سازی در حوزه شبکه ارتباطات و فناوری‌اطلاعات و کسب‌وکارهای پیرامونی، از ظرفیت مراکز علمی و پژوهشی داخل و خارج از کشور، دانشگاه‌ها، شرکت‌های دانش‌بنیان، استارتاپ‌ها و شرکت‌های فناور برای پاسخ‌گویی به نیازمندی‌های بازار ICT بهره می‌گیرد.

این مجموعه با انجام اقداماتی در زمینه بومی‌سازی تجهیزات ارتباطی و دانش فنی، توسعه راهکارهای نوآورانه و پشتیبانی از زیرساخت‌های ارتباطی کشور، توانسته نقش مؤثری در تأمین، طراحی، ساخت و تعمیر تجهیزات مورد نیاز شبکه، به‌ویژه در شرایط تحریم، ایفا کند.

توسعه منابع انسانی و زیرساخت‌های پژوهشی اقتصاد دانش‌بنیان در حوزه ارتباطات و فناوری‌اطلاعات و دستیابی به جایگاه برترین شرکت ملی در زمینه خلق محصولات و خدمات این حوزه، از چشم‌اندازهای ایرانسل لبز به شمار می‌رود. «بخش تحقیق و توسعه»، «مرکز نوآوری ایرانسل»، «آکادمی ایرانسل» و «مرکز تعمیر تجهیزات» از بخش‌های اصلی این مجموعه هستند.

تحول دیجیتال در آموزش و مدیریت سازمانی

شبکه ارتباطی یکپارچه ایرانسل «شایا»، در حوزه آموزش دیجیتال کارکنان دولت، موفق به دریافت مجوز برگزاری دوره‌های آموزشی مورد نیاز دستگاه‌های اجرایی در چارچوب نظام آموزش کارمندان دولت شده است. این دوره‌ها با استفاده از سامانه مدیریت یادگیری (LMS)  اختصاصی شایا که طراحی و توسعه آن توسط این مجموعه انجام شده است، ارائه می‌شوند.

از دیگر دستاوردهای شایا، اجرای بخش ارتباطی و نرم‌افزاری سامانه فوریت‌های اداری «فواد 128» در سراسر کشور است. این سامانه با هدف تسهیل فرایند ثبت و پیگیری مسائل شهروندان و ارتقای سطح پاسخگویی دستگاه‌های اجرایی راه‌اندازی شده است.

همچنین، محصول مدیریت ارتباط با مشتریان (CRM) اختصاصی شایا، تأییدیه معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست‌جمهوری را دریافت کرده و شرایط لازم برای بهره‌مندی از اعتبار مالیاتی مرتبط را احراز کرده است. شایا در ادامه توسعه همکاری‌های خود با نظام بانکی کشور نیز، همکاری با بانک قرض‌الحسنه مهر ایران را در زمینه ارائه خدمات پشتیبانی مشتریان آغاز کرده است.

تزریق «پول هوشمند» به رگ‌های اکوسیستم

هلدینگ سرمایه‌گذاری ویستا در یک سال گذشته، با راه‌اندازی رسمی «بخش شتابدهی» در کنار بازوی سرمایه‌گذاری، زنجیره خدمات خود را تکمیل کرده است. این اقدام با هدف همراهی با استارتاپ‌ها از مراحل اولیه توسعه ایده تا دستیابی به تناسب محصول با بازار (Product-Market Fit) انجام شده است. ویستا در این دوره، در مجموع، 52 تیم نوآور را در دو مسیر سرمایه‌گذاری و شتابدهی، ارزیابی و غربالگری کرده است. در حال حاضر، 6 تیم منتخب به مرحله ارزیابی موشکافانه (Due Diligence) راه یافته‌اند و یکی از تیم‌های فعال در حوزه هوش مصنوعی نیز از ویستا سرمایه جذب کرده است.

در حوزه سرمایه‌گذاری‌های راهبردی، ویستا با هدف ورود به بازارهای با پتانسیل بالا و پیوند زیرساخت‌های ارتباطی با محتوای دیجیتال، 17درصد از سهام استودیو بازی‌سازی «مدریک» را خریداری کرده است. این سرمایه‌گذاری با هدف هموارتر شدن مسیر توسعه فنی و صادرات محصولات دانش‌بنیان این مجموعه انجام شده است.

ویستا در ادامه، بر نهایی‌سازی قراردادهای تیم‌های برگزیده، تعمیق مدل «پول هوشمند» در اکوسیستم استارتاپی و گسترش چتر حمایتی خود در حوزه‌های پیشران نظیر هوش مصنوعی، فین‌تک، رسانه و سرگرمی، سلامت دیجیتال و… تمرکز دارد تا نقش خود را به‌عنوان یک CVC اثرگذار در توسعه اقتصاد دیجیتال کشور تثبیت کند.

تولید محتوا و تبلیغات دیجیتال

شرکت ویستامدیا در یک سال گذشته (مهر 1404 تا مهر 1405)، با تمرکز بر توسعه پلتفرم‌های دیجیتال، تولید محتوای اختصاصی، گسترش زیرساخت‌های فناوری و توسعه کسب‌وکار تبلیغات هوشمند، نقش مؤثری در تکمیل زنجیره ارزش اقتصاد دیجیتال ایرانسل ایفا کرده است.

در حوزه توسعه پلتفرم‌ها و رشد مخاطبان، ویستامدیا با توسعه دو پلتفرم «پلان» و «آی‌اسپورت»، موفق به ثبت مجموع بیش از 627 هزار نصب و 225 هزار ثبت‌نام شده است. توسعه کتابخانه محتوایی با بیش از 506 هزار دقیقه محتوا، ثبت حدود 13.7 ترابایت ترافیک مصرفی در گزارش‌های این دو پلتفرم و راه‌اندازی محصولات تخصصی در حوزه ورزش و سریال‌های عمودی، از مهم‌ترین دستاوردهای این بخش به شمار می‌رود.

در حوزه تولید محتوا و دستاوردهای سینمایی، ویستامدیا با تولید 12 سریال اختصاصی عمودی و فروش حق پخش مشارکتی آن‌ها، به توسعه بازار میکرودرام در ایران کمک کرده است. تولید چهار برنامه‌ و سریال، کسب چهار جایزه و هفت نامزدی برای فیلم کوتاه «خداحافظ آشغال» و موفقیت انیمیشن‌های «یوز» و «نگهبانان خورشید» در جشنواره‌های سینمایی، از دیگر دستاوردهای شاخص این مجموعه بوده است.

در بخش تأمین محتوا و زیرساخت، ویستامدیا با همکاری 14 استودیوی دوبله و تولید ماهانه حدود 18 هزار دقیقه محتوای دوبله‌شده، طبق برآورد داخلی، سهمی نزدیک به 25 درصد از بازار دوبله کشور را به خود اختصاص داده است. همچنین ثبت ترافیک عبوری حدود 700 گیگابیت بر ثانیه در زیرساخت آی‌اسپورت و توسعه «ویستاداب» به‌عنوان زیرساخت خریدوفروش محتوا، از دیگر دستاوردهای راهبردی این حوزه محسوب می‌شوند.

در حوزه تبلیغات هوشمند، یلوادوایز با اجرای بیش از 800 کمپین تبلیغاتی، همکاری با بیش از 300 کسب‌وکار و ثبت رشد 193 درصدی درآمد، فعالیت خود را در بازار تبلیغات دیجیتال گسترش داده است. توسعه زیرساخت‌های تبلیغات الگوریتمی و داده‌محور، اجرای کمپین‌های بازاریابی و جذب مخاطب و توسعه پلتفرم «جامپ» با بیش از 1.3 میلیون کاربر و 300 هزار نصب، از دیگر دستاوردهای این بخش بوده است.

مجموع این اقدامات، نشان‌دهنده حرکت ویستامدیا به سمت شکل‌دهی اکوسیستمی یکپارچه از محتوا، فناوری، سرگرمی و تبلیغات دیجیتال و توسعه ظرفیت‌های جدید برای رشد خدمات دیجیتال و کسب‌وکارهای مرتبط با ایرانسل است.

فراتر از فناوری؛ تعهد به پایداری

ایرانسل با تمرکز بر ارکان ESG (محیط‌زیست، جامعه و حاکمیت شرکتی)، بر مدار پایداری کسب‌وکار قرار گرفته و در حوزه سرمایه‌گذاری اجتماعی شرکتی (CSI)، رویکرد ایجاد فرصت‌های برابر و توانمندسازی را جایگزین نگاه خیریه‌ای کرده است.

ایرانسل به‌عنوان اولین شرکت در صنعت ICT کشور، از سال 1399 تاکنون، پنج دوره متوالی گزارش پایداری خود را بر مبنای استانداردهای بین‌المللی منتشر کرده و در آستانه انتشار ششمین گزارش پایداری قرار دارد. این شرکت همواره به اصول حاکمیت شرکتی خوب و شفافیت در ارائه اطلاعات محیط‌زیستی، اجتماعی و اقتصادی پایبند بوده است.

در بخش پروژه‌های سرمایه‌گذاری اجتماعی، طی سال‌های 1399 تاکنون، بالغ بر 1034 میلیارد ریال سرمایه‌گذاری صورت گرفته که 790هزار و 100 نفر به‌صورت مستقیم و غیرمستقیم از آن بهره‌مند شده‌اند. همچنین، از سال 1403 تاکنون، حدود دو میلیارد پیامک رایگان به ارزش بیش از 3000میلیارد ریال، با هدف استفاده از ظرفیت‌های ارتباطی در آگاهی‌رسانی‌های اجتماعی ارسال شده است. در زمینه ارتقای عدالت آموزشی، اقدامات گسترده‌ای شامل اجرای 48 پروژه توسعه و بهبود زیرساخت مدارس در مناطق محروم (از جمله احداث، بازسازی، تجهیز دیجیتالی و نصب نیروگاه خورشیدی)، اتصال 13هزار و 741 مدرسه در سراسر کشور به اینترنت، بورسیه 25 دانشجوی مستعد در رشته‌های مرتبط با ICT و احداث اولین پردیس تخصصی آموزش کودکان کار با نام «دانستان» انجام شده است.

از دیگر اقدامات مهم این حوزه، می‌توان به توانمندسازی مهارت‌های دیجیتال برای 208 فرد دارای معلولیت (با سهم 53درصدی زنان)، اجرای 9 پروژه توسعه زیرساخت‌های ورزشی، کاشت و نگهداری 27هزار و 600 اصله درخت، حمایت از مقابله با آتش‌سوزی جنگل‌های زاگرس و حفاظت از گونه در حال انقراض یوزپلنگ آسیایی از طریق ارسال پیامک‌های هشدار ایمنی در محور میامی-عباس‌آباد، اشاره کرد.