فولاد مبارکه و مسوولیت اجتماعی؛ از کارنامه 1404 تا ماموریت 1405

روابط گستر – انتشار جزئیات هزینه‌کرد مسئولیت اجتماعی فولاد مبارکه در سال 1404 و پس از آن تصویب بودجه 2 هزار میلیارد تومانی برای این حوزه در سال 1405، طی روزهای اخیر بهانه‌ای برای شکل‌گیری برخی نقدها و روایت‌های منفی در فضای مجازی شده است؛ روایت‌هایی که عمدتاً بر بزرگی رقم بودجه متمرکز شده‌اند، اما برای قضاوت درباره عملکرد یک بنگاه صنعتی بزرگ، یک عدد به‌تنهایی کافی نیست. مقایسه عملکرد واقعی سال 1404 با بودجه مصوب سال 1405 نشان می‌دهد افزایش اعتبار مسئولیت اجتماعی فولاد مبارکه صرفاً به معنای بزرگ‌تر شدن یک ردیف هزینه‌ای نیست؛ بلکه در شرایطی اتفاق افتاده که شرکت برای سال جاری، مأموریت‌های جدیدی از جمله مشارکت در بازسازی خسارات جنگی را نیز در برابر خود می‌بیند. از همین منظر، سؤال اصلی درباره بودجه 1405 این نیست که چرا رقم بزرگ‌تر شده است؛ بلکه این است که این منابع در چه مسیری هزینه خواهند شد و چه اثری برای جامعه ایجاد خواهند کرد.

*سال گذشته، 1108 میلیارد تومان، 33 برنامه و پروژه
بر اساس اطلاعات منتشرشده، فولاد مبارکه در سال 1404 در مجموع حدود 1108 میلیارد تومان در 33 پروژه و برنامه در حوزه مسئولیت اجتماعی هزینه کرده است. انتشار این جزئیات، اگرچه زمینه نقد برخی ردیف‌ها را فراهم کرد، در عین حال امکان بررسی دقیق‌تر عملکرد شرکت را نیز به وجود آورد. نگاهی به این هزینه‌ها نشان می‌دهد سبد مسئولیت اجتماعی فولاد مبارکه یک مجموعه یک‌دست نیست و طیف متنوعی از حوزه‌ها را دربرمی‌گیرد؛ از حمایت از محرومان و نیازمندان گرفته تا سلامت، تجهیزات پزشکی، امور اجتماعی، فرهنگی و حمایت از برخی برنامه‌های عمومی.
برای نمونه، بیش از 121.5 میلیارد تومان از هزینه‌های سال 1404 به ارائه خدمات به محرومان، نیازمندان و ایتام تحت پوشش کمیته امداد و دیگر مؤسسات عام‌المنفعه اختصاص یافته است. همچنین حدود 56.4 میلیارد تومان برای خرید تجهیزات پزشکی، امور ساختمانی و تعمیرات بیمارستان محمد رسول‌الله(ص) مبارکه هزینه شده است. بنابراین، اگر قرار باشد درباره 1108 میلیارد تومان هزینه‌کرد سال گذشته قضاوت شود، تصویر واقعی بسیار بزرگ‌تر از چند ردیف مورد اشاره در فضای مجازی است.

*یک تغییر مهم؛ از کمک‌های پراکنده به پروژه‌های بزرگ
نکته مهم‌تر اما به فلسفه مسئولیت اجتماعی فولاد مبارکه بازمی‌گردد. این شرکت در سال‌های اخیر اعلام کرده که قصد دارد از مدل سنتی توزیع کمک‌های موردی فاصله بگیرد و منابع را به سمت توانمندسازی، جلب مشارکت ذی‌نفعان و پروژه‌های بزرگ و عام‌المنفعه هدایت کند. مدیرعامل فولاد مبارکه نیز پیش‌تر توضیح داده بود که رویکرد جدید شرکت به جای خرد کردن منابع حمایتی، بر تجمیع منابع و ارائه خدمات در مقیاس کلان متمرکز شده است. این تغییر رویکرد اهمیت زیادی دارد. در مدل سنتی، ممکن است یک شرکت در طول سال به ده‌ها درخواست کمک پاسخ دهد؛ اما اثر هر کدام از این پرداخت‌ها محدود و کوتاه‌مدت باشد. در مدل جدید، همان منابع می‌توانند در پروژه‌ای مانند سلامت عمومی، توانمندسازی یک منطقه یا توسعه زیرساخت درمانی متمرکز شوند و دامنه اثر آنها به ده‌ها یا صدها هزار نفر برسد.

*نمونه روشن؛ سلامت مردم به جای کمک‌های پراکنده
یکی از مهم‌ترین نمونه‌های این رویکرد، طرح غربالگری سرطان در استان اصفهان است. فولاد مبارکه اعلام کرده این طرح با هدف ارائه خدمت به عموم مردم اجرا شده و جامعه هدف آن حدود 1.7 میلیون نفر است. خود شرکت نیز این پروژه را نمونه‌ای از تغییر رویکرد خود از تخصیص منابع به گروه‌های محدود به ارائه خدمات عمومی معرفی کرده است. اهمیت چنین پروژه‌ای در این است که اثر مسئولیت اجتماعی را می‌توان تا حد زیادی اندازه‌گیری کرد. در اینجا شرکت صرفاً یک مبلغ را به یک مجموعه پرداخت نمی‌کند؛ بلکه منابع را به پروژه‌ای اختصاص می‌دهد که هدف آن پیشگیری، تشخیص زودهنگام و ارتقای سلامت جامعه است. به بیان دیگر، مسئولیت اجتماعی از «کمک» به «سرمایه‌گذاری اجتماعی» نزدیک می‌شود.

*افزایش بودجه؛ تصمیمی برای یک سال استثنایی
طبق توضیحات ارائه‌شده درباره مصوبه مجمع، افزایش بودجه مسئولیت اجتماعی در 1405 یک افزایش یک‌ساله بوده و یکی از مهم‌ترین دلایل آن، ضرورت مشارکت در بازسازی خسارات ناشی از حملات جنگی عنوان شده است. این نکته، بخش مهمی از چرایی افزایش 900 میلیارد تومانی را روشن می‌کند.سال 1405 برای بسیاری از بنگاه‌های اقتصادی سال عادی نیست. جنگ و خسارات ناشی از آن، علاوه بر آسیب‌های مستقیم، نیازهای جدیدی در حوزه بازسازی زیرساخت، حمایت از جامعه و بازگشت فعالیت‌های اقتصادی ایجاد کرده است. فولاد مبارکه نیز خود از مجموعه‌های آسیب‌دیده در جریان حملات بوده و همزمان با بازسازی فعالیت‌های خود، تصمیم گرفته بخشی از ظرفیت مسئولیت اجتماعی‌اش را برای مشارکت در بازسازی اختصاص دهد. از این منظر، افزایش بودجه را نمی‌توان صرفاً با معیار «هزینه بیشتر برای امور اجتماعی» تحلیل کرد؛ بلکه باید آن را در چارچوب مسئولیت یک بنگاه بزرگ صنعتی در شرایط بحرانی دید.

*وقتی سهامداران هم در تصمیم شریک‌اند
یک نکته مهم دیگر نیز در این میان وجود دارد. بودجه 1405 در مجمع عمومی عادی سالیانه و با رأی سهامداران تصویب شده است. در همین مجمع، با وجود تحقق سود حدود 100 همتی، سهامداران با توجه به اولویت بازسازی خسارات جنگی تصمیم گرفتند نسبت به سال‌های قبل سود کمتری تقسیم شود و در مقابل، ظرفیت مسئولیت اجتماعی افزایش پیدا کند. این موضوع به آن معنا نیست که هر هزینه‌ای در حوزه مسئولیت اجتماعی الزاماً خارج از نقد نیست. اتفاقاً هرچه رقم بودجه بزرگ‌تر می‌شود، مطالبه برای شفافیت بیشتر، اولویت‌بندی دقیق‌تر و گزارش اثرگذاری پروژه‌ها نیز باید جدی‌تر شود، اما میان «افزایش بودجه با تصویب مجمع» و «هزینه‌کرد بدون سازوکار تصمیم‌گیری» تفاوت اساسی وجود دارد.

*پاسخ به یک نقد؛ آیا مسئولیت اجتماعی باید فقط برای اطراف کارخانه باشد؟
یکی از پرسش‌هایی که درباره شرکت‌های بزرگ صنعتی مطرح می‌شود این است که آیا منابع مسئولیت اجتماعی باید صرفاً در منطقه محل استقرار کارخانه هزینه شود یا می‌تواند دامنه ملی داشته باشد؟ پاسخ را می‌توان در اندازه و اثرگذاری بنگاه جست‌وجو کرد. فولاد مبارکه امروز فقط یک کارخانه در محدوده مبارکه نیست؛ یک زنجیره بزرگ صنعتی و اقتصادی است که با اشتغال، تولید، صادرات، زنجیره تأمین و اقتصاد استان اصفهان و کشور ارتباط دارد. بنابراین طبیعی است که بخشی از مسئولیت اجتماعی آن به جامعه پیرامونی اختصاص پیدا کند، اما در پروژه‌هایی با اثر ملی یا استانی، دامنه این مسئولیت می‌تواند گسترده‌تر باشد. نمونه آن طرح‌های سلامت عمومی است که مخاطب آن الزاماً کارمند فولاد مبارکه یا ساکن یک منطقه خاص نیست. این همان نقطه‌ای است که مسئولیت اجتماعی از «مسئولیت شرکت در برابر همسایه‌های خود» به «نقش یک بنگاه بزرگ در توسعه جامعه» تبدیل می‌شود.

*1405؛ فرصت تبدیل بودجه به اثر اجتماعی
افزایش بودجه 1405 در نهایت یک «فرصت» است؛ اما فرصت بودن آن به نحوه هزینه‌کرد وابسته است. اگر 2000 میلیارد تومان در پروژه‌های پراکنده توزیع شود، ممکن است اثر آن در زندگی مردم چندان قابل مشاهده نباشد. اما اگر این منابع در پروژه‌های بزرگ و قابل سنجش متمرکز شوند، می‌توانند آثار بسیار گسترده‌تری ایجاد کنند. سلامت عمومی، محرومیت‌زدایی، توانمندسازی جوامع محلی، توسعه زیرساخت‌های درمانی، محیط‌زیست و اکنون بازسازی خسارات ناشی از جنگ، حوزه‌هایی هستند که امکان تعریف شاخص برای آنها وجود دارد. برای مثال، در یک پروژه سلامت می‌توان پرسید چند نفر غربالگری شدند، چند بیماری زود تشخیص داده شد و چه میزان ظرفیت درمانی ایجاد شد. در یک پروژه محرومیت‌زدایی نیز می‌توان تعداد خانوارهای بهره‌مند، میزان اشتغال ایجادشده و سطح ماندگاری پروژه را سنجید. این همان مسیری است که می‌تواند بودجه مسئولیت اجتماعی را از یک ردیف هزینه‌ای به یک سرمایه‌گذاری اجتماعی قابل ارزیابی تبدیل کند.

*1404؛ آغاز یک مسیر، 1405؛ آزمون بزرگ‌تر
مقایسه دو سال تصویری روشن‌تر ارائه می‌دهد. در 1404، فولاد مبارکه 1108 میلیارد تومان هزینه واقعی در 33 برنامه و پروژه مسئولیت اجتماعی ثبت کرده است؛ از حمایت از محرومان و نیازمندان تا سلامت و تجهیزات پزشکی و برنامه‌های اجتماعی و فرهنگی. در 1405، بودجه این حوزه به 2000 میلیارد تومان افزایش یافته؛ افزایشی که طبق توضیحات رسمی، ماهیتی یک‌ساله دارد و در شرایط ویژه کشور، از جمله نیاز به مشارکت در بازسازی خسارات جنگی، تصویب شده است. بنابراین، 1405 را باید بیش از آنکه صرفاً سال «افزایش هزینه» دانست، سال افزایش دامنه مسئولیت دانست. شرکت بزرگ‌تر، در زمان بحران، فقط تولیدکننده نیست؛ می‌تواند بخشی از ظرفیت خود را برای بازسازی و افزایش تاب‌آوری جامعه نیز به کار گیرد.